6. Barmouda 1720 AM czyli rzecz o kalendarzu koptyjskim

śro, 14 kwi 2004, 17:02:12

Autor: Grzegorz Gacki

Jakie znamy kalendarze? Odpowiedź na to pytanie będzie z reguły brzmiała: gregoriański i juliański. Może niektórzy wymienią jeszcze egzotyczne kalendarze: żydowski, muzułmański, może jeszcze chiński. Tymczasem istnieje oprócz nich cały szereg kalendarzy chrześcijańskich, starożytnej proweniencji, mających zastosowanie w liturgiach Czcigodnych Kościołów Orientalnych.

Są to kalendarze:

Najstarszym z nich, bo o korzeniach staroegipskich jest kalendarz koptyjski.
 
O samych Koptach pisał obszernie pan Kropidłowski  w Magazynie Ekumenicznym Semper Reformanda: (z jedną małą uwagą: ja nie używałbym określenia "prawosławny" w odniesieniu do Kościoła koptyjskiego; właściwsze będzie określenie "prawowierny" - oba te słowa są tłumaczeniem angielskiego "orthodox" a jednak oddają wyraźną różnicę teologiczną między Koptami i prawosławnymi).

Tak jak sami Koptowie są potomkami starożytnych Egipcjan, tak ich kalendarz jest spadkobiercą  starożytnego kalendarza egipskiego wprowadzonego ok 4000 lat przed Chrystusem. Kalendarz staroegipski był kalendarzem solarnym (opartym na ruchu Słońca), rok składał się z 365 dni, bez uwzględniania brakującej "ćwiartki" dnia. Różnice między kalendarzem astronomicznym a staroegipskim niwelowano co jakiś czas na podstawie skomplikowanych wyliczeń cykli solarnych, lunarnych i gwiezdnych. Kalendarz staroegipski odnosił się do lat panowania kolejnych faraonów.

Kalendarz koptyjski zachował ze starożytnego kalendarza zasadę kalkulacji solarnej, podział na trzy pory roku, każda po 4 miesiące (ten podział ma wyraźne odbicie w liturgii kopytjskiej).

Jest 13 miesięcy, 12 po 30 dni i jeden miesiąc przejściowy na końcu roku, składający się z 5 lub 6, gdy rok jest przestępny.  Rok rozpoczyna się dnia 11 września licząc według kalendarza gregoriańskiego lub 12 września, gdy ma to miejsce w roku poprzedzającym rok przestępny według kalendarza gregoriańskiego. Poszczególne miesiące mają nazwy:

Tout początek - 11 września/12 września jeśli przed rokiem przestępnym gregoriańskim
Baba początek - 11 października/12 października
Hator początek - 10 listopada/11 listopada
Kiahk początek - 10 grudnia/ 11/ grudnia
Toba początek - 9 stycznia/10 stycznia
Amshir początek - 8 lutego/9lutego
Baramhat początek - 10 marca
Baramouda początek 9 kwietnia
Bashans początek 9 maja
Paona początek 8 czerwca
Epep początek 8 lipca
Mesra początek 7 sierpnia
Nasie początek 6 września

Lata liczy się od początku panowania cesarza Dioklecjana (243-313 n.e.), które rozpoczęło się w roku 284 n.e. i trwało do roku 305 n.e. Panowanie to charakteryzowało się silnymi prześladowaniami chrześcijan, szczególnie w Afryce, dlatego też poszczególne lata określa się mianem "męczenników".
Tak więc dziś mamy szósty dzień miesiąca Barmouda  1720 AM (Anno Martyrum - rok męczenników).
 
Głównym świętami Kościoła koptyskiego są (obok dat koptyjskich podaję ich gregoriańskie odpowiedniki):

  1. Zwiastowanie (29 baramhat = 7 kwietnia)
  2. Boże Narodzenie (29 khayk = 7 stycznia)
  3. Objawienie Pańskie (11 tobah = 19 stycznia)
  4. Niedziela Palmowa (porzedzająca Wielkanoc)
  5. Wielkanoc (Koptowie podkreślają, że Wielkanoc ma miejsce każdej niedzieli poprzez udział wiernych w sakramencie Eucharystii ale świętują wyjątkowo Wielkanoc wypadającą po upływie Paschy żydowskiej; Wielkanoc poprzedzona jest 55cio dniowym Wielkim Postem, a po niej następuje Pięćdziesiątnica.
  6. Wniebowstąpienie  - na czwarty dzień po Wielkanocy
  7. Zesłanie Ducha Świętego - na zakończenie Pięćdziesiątnicy. 

Mniejsze święta koptyjskie to:

  1. Obrzezanie Pańskie  (6.tobah=14 styczeń)
  2. Ofiarowanie w świątyni (8 amshir = 15 lutego)
  3. Ucieczka do Egiptu (24 bashans = 1 czerwca), Kościół koptyjski szczyci się tym, że bierze swoje początki od tego wydarzenia.
  4. Cud w Kanie Galilejskiej (tobah 13 = 12 stycznia)
  5. Dzień Przemienienia Pańskiego (13 mustr = 19 sierpnia)
  6. Wielki Czwartek 

Co miesiąc Koptowie świętują:
każdego 29 danego miesiąca - na pamiątkę Zwiastowania, Narodzenia i Zmartwychwstania Pana Jezusa
każdego  21 danego miesiąca - na pamiątek Najświętszej Marii Panny
każdego  12 danego miesiąca - na pamiątkę Archanioła Michała.
 
Świętują w każdą niedzielę, w który to dzień, po Eucharystii, obowiązuje zakaz postu (nawet w Wielkim Poście).
Mają liczne święta poświęcone poszczególnym świętym (szczególnie NMP i apostołom), jako ciekawostkę podam, że Koptowie uznają Piłata za świętego.
 
Ze świąt nieznanych lub mniej znanych w innych obrządkach chrześcijańskich wyróżniają się:
Nayrouz (1 tout = 11/12 września) Nowy Rok ('nayrouz' po persku oznacza 'początek roku') upamiętniające męczenników czasu diokelcjańskiego, wbrew pozorom święto radosne  symbolizujące moc Jezusa pozwalającą na przekształcenie prześladowań i kaźni w radość i odrodzenie. Święto to trwa do 17 tout, kiedy rozpoczyna się Pierwsze Święto Krzyża Pańskiego (17 tout=27 września) upamiętniające poświęcenie  Bazyliki Grobu Pańskiego  w IV wieku. Drugie Święto Krzyża Pańskiego (10 barmahat = 19 marca) upamiętniające odkrycie przez św.Helenę relikwi Krzyża Pańskiego w 326 r.

Artykuł został nadesłany przez Czytelnika VerbaDocent. Serdecznie dziękujemy.

Komentarze (0)


Kosciol.pl
http://www.kosciol.pl/article.php/20040414163112442