Zakon Krzyżaków kiedyś i dzisiaj

sob, 13 lis 2004, 11:59:05

Autor: Mateusz Markiewicz

Któż z nas nie zna sąsiedzkich stosunków Rzeczpospolitej (wcześniej Polski) z Zakonem Krzyżackim. W tym artykule mam zamiar przedstawić historię i teraźniejszość Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, pospolicie nazywany Zakonem Krzyżackim.

Zakon powstał w 1190 w Ziemi Świętej. Przekształcono go w 1198 w zakon rycerski. Miał się zajmować opieką nad pielgrzymami i chorymi, a także "nawracaniem" niewiernych. Na czele Zakonu stał Wielki Mistrz i Kapituła. Jednak Wielki Mistrz z powodu naporu muzułmanów, a także w poszukiwaniu nowych terenów do działania, rozpoczął starania o przeniesienie Zakonu do Europy.

W 1211 Król Węgier Andrzej II powołał Krzyżaków do ochrony granic Siedmiogrodu. Jednak szybko przewidział ich chęci na posiadanie własnego państwa i wygnał ich w latach 1224-25. Jednak rycerze nie musieli długo szukać nowego miejsca na ziemi.

W 1226 Książę Konrad Mazowiecki wezwał ich do walki z Prusami. Zakonnicy przybyli w 1230 i dosyć szybko wzięli się "do roboty". Ziemię chełmińską opanowali w latach 1231-33 i otrzymali tam lenno. Do 1283 podbili całe Prusy.

W histori Zakonu zdarzały się też fuzje. W 1233 przyłączyła się do nich część Zakonu Dobrzyńskiego, a w 1237 Kawalerowie Mieczowi  w Inflantach.

Krzyżacy, popierani przez cesarstwo i papiestwo, utworzyli na zajętych ziemiach własne państwo zakonne, dążące do stałego poszerzenia swych granic kosztem sąsiadów. Po objęciu Inflant Krzyżacy próbowali ekspansji na Rusi, ponieśli jednak klęskę w bitwie na jeziorze Pejpus (1242). W poł. XIII w. opanowali Sambię, usiłowali także podbić Żmudź. W 1308–09 zajęli Pomorze Gdańskie, co zapoczątkowało okres długotrwałych wojen z Polską. Pierwszy etap został zakończony pokojem w Kaliszu w 1343r.

Podstawą potęgi politycznej zakonu była znakomita organizacja ekonomiczna (rozwój handlu i rzemiosła, kolonizacja), która doprowadziła w poł. XIV w. do uzyskania przez Krzyżaków czołowej pozycji w basenie M. Bałtyckiego. Stałe walki z Litwą przyniosły Krzyżakom sławę międzynarodową i ściągały na wyprawy rycerzy europejskich, prowadziły jednak do utraty przez Zakon jego religijnego charakteru. Zagrożenie przez Krzyżaków Litwy (zwł. Żmudzi) stało się jedną z przyczyn unii w Krewie 1385. W 1409 Krzyżacy rozpoczęli tzw. wielką wojnę, ponosząc klęskę pod Grunwaldem (można w źródłach zagranicznych spotkać nazwę Tannenberg) w 1410r.

Po jednej z największej bitew w dziejach Europy nastąpiło załamanie potęgi politycznej i gospodarczej Zakonu. Dalsze wojny z Polską (1414–21 i 1431–35) doprowadziły do zubożenia ludności państwa zakonnego i konfliktu z dynamicznie rozwijającymi się miastami (Gdańsk, Toruń, Elbląg) oraz rycerstwem, mającym mniejsze uprawnienia od szlachty polskiej.

W 1440 przedstawiciele rycerstwa i miast pruskich utworzyli Związek Pruski. Wzniecili powstanie zbrojne w 1454 i poddali całość ziem pruskich Kazimierzowi IV Jagiellończykowi, który wydał akt inkorporacyjny Prus do Korony. Wywołało to Wojnę Trzynastoletnią, którą wygrała Polska. Pokój podpisano w Toruniu w 1466r. Był on upokarzający dla Zakonu.

Dążenia do obalenia jego postanowień wywołały kolejna wojnę polsko-krzyżacką toczącą się w latach 1519-21. Rozejm podpisano znowu w Toruniu. Wielki Mistrz Albert Hohenzollern sekularyzował zakon i przyjąwszy luteranizm przekształcił go w księstwo świeckie, tzw. Prusy Książęce. Złożył z niego hołd lenny w 1525r.

Krzyżacy w Inflantach, którzy pod koniec XV w. uniezależnili się od Wielkiego Mistrza, w istocie stanowili odrębne państwo zakonne. Wobec sytuacji rozprężenia wewnętrznego i osłabienia zakonu inflanckiego, 1558 nastąpił wybuch wojny inflanckiej. Obrona się nie powiodła i Mistrz Inflancki G. Kettler przeprowadził 1561 sekularyzację zakonu i poddał go Polsce i Litwie. Nie oznaczało to końca Zakonu.

Zakon w uszczuplonych rozmiarach, przetrwał w Niemczech. W 1809 Napoleon I rozwiązał zakon, którego schronieniem stał się dwór Habsburgów w Wiedniu. Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie zatracił swój rycerski charakter w 1918 roku. Tym samym stał się zakonem duchowym. W Austrii działał do 1938, po jej włączeniu do III Rzeszy, nielegalnie. W roku 1947 rząd austriacki zalegalizował jego działalność. Obecnie Zakon ma swoje siedziby w Austrii, Włoszech, Niemczech, Belgii, Słowenii i na Morawach. Zajmuje się działalnością duszpasterską, oświatową i charytatywną.

Patronami Zakonu są: Najświętsza Maryja Panna, św. Elżbieta z Turyngii i św. Jerzy. W roku 2000 Zaok liczył około 1090 członków. 90 było braćmi, 6 Oblaten, 240 zakonnic i ok. 720 członków świeckich (włączając członków honorowych). Wielkim Mistrzem jest Dr Abbot Bruno Platter O.T. (Ordo Teutonicus - Zakon Krzyżacki).

Wielkim wydarzeniem w historii Zakonu było 800-lecie. 11 lutego 1991 Ojciec Święty Jan Paweł II przyjął na audiencji prywatnej Kapitułę i Wielkiego Mistrza. Polecił, aby służyli Bogu i potrzebującym.

Strona WWW Zakonu Krzyżaków

Komentarze (0)


Kosciol.pl
http://www.kosciol.pl/article.php/20041113090605303