Sytuacja wyznaniowa Ukrainy oczami socjologa

śro, 20 lip 2005, 01:48:59

Autor: ks. diakon Piotr Siwicki

Ukraina pod względem charakteru religijności ludności nie jest krajem jednowyznaniowym. Ludność jest zsekularyzowana i nie wprowadzona w życie kościelne. Prawosławie ukraińskie nie jest zjawiskiem przypadkowym, lecz cieszy się poważnym poparciem wiernych i ludności. Poparcie przez wiernych i ludność "jedności kanonicznej" z Patriarchatem Moskiewskim nie obejmuje nawet jednej piątej wiernych i ludności, i wszystkie roszczenia UKP (PM) o uzyskanie specjalnego statusu mają słabą bazę społeczną. Protestanci i grekokatolicy wyprzedzili UKP (PM) pod względem liczby wiernych, którzy nawiedzają co tydzień świątynie i domy modlitwy. Ludność regionu zachodniego i centralnego, gdzie znajduje się 68 % parafii UKP (PM) i 75 % wszystkich parafii prawosławnych, nie ma orientacji prorosyjskiej, nie życzy sobie jedności z Moskwą w jakiejkolwiek formie. Ludność i wierni Ukrainy popierają uniwersalny i ukraiński charakter Kościoła prawosławnego.

Główne tezy artykułu:

Ukraina pod względem charakteru religijności ludności nie jest krajem jednowyznaniowym.

Ludność jest zsekularyzowana i nie wprowadzona w życie kościelne.

Prawosławie ukraińskie nie jest zjawiskiem przypadkowym, lecz cieszy się poważnym poparciem wiernych i ludności.

Poparcie przez wiernych i ludność "jedności kanonicznej" z Patriarchatem Moskiewskim nie obejmuje nawet jednej piątej wiernych i ludności, i wszystkie roszczenia UKP (PM) o uzyskanie specjalnego statusu mają słabą bazę społeczną.

Protestanci i grekokatolicy wyprzedzili UKP (PM) pod względem liczby wiernych, którzy nawiedzają co tydzień świątynie i domy modlitwy.

Ludność regionu zachodniego i centralnego, gdzie znajduje się 68 % parafii UKP (PM) i 75 % wszystkich parafii prawosławnych, nie ma orientacji prorosyjskiej, nie życzy sobie jedności z Moskwą w jakiejkolwiek formie.

Ludność i wierni Ukrainy popierają uniwersalny i ukraiński charakter Kościoła prawosławnego.

W artykule wykorzystano dane następujących badań socjologicznych:

1. "Religia i Kościół we współczesnej Ukrainie", przeprowadzonego 5-21 listopada 2003 r. przez firmę "Ukrainian Sociology Service" na zamówienie Patriarchatu UKGK. Dane z tego badania są najbardziej wiarygodne, za przyczyną dokładniej opracowanego kwestionariusza. Uważamy, że dane te najbardziej odpowiadają rzeczywistości. Dane ankiety opublikowano na stronie RISU.
2. Dane ankiet Ukraińskiego Centrum Badań Ekonomicznych i Politycznych im. Aleksandra Razumkowa, przeprowadzonych w latach 2000-2004. Dane te są wiarygodne, lecz mniej dokładne jedynie w określeniu liczby "sympatyków" Kościołów prawosławnych. Dane z ankiet zamieszczono w czasopiśmie "Nacyonalnaja Biezopasnost#8217; i Oborona" nr 10/2002, nr 3/2004 - i upubliczniono podczas konferencji okrągłego stołu, organizowanych przez Centrum.

Dane nt. liczby wspólnot, duchownych, świątyń - przytoczone są dla stanu na dzień 1 stycznia 2004 r. i zaczerpnięte z oficjalnej statystyki Państwowego Komitetu ds. Religii. Liczba realnie działających wspólnot w prawosławnych Kościołach Ukrainy jest mniej więcej o 10-20 % niższa od statystyk oficjalnych, lecz mimo to nie dokonaliśmy korekty tych danych. Papierowe dane z początku 2004 r. w początku roku 2005 niemalże stały się rzeczywistością, co czyni je zupełnie przydatnymi do użytku.

Liczbę ludności Ukrainy na początek 2005 r. w naszych obliczeniach przyjęliśmy na poziomie 47 milionów osób.


1. Stan sfery religijnej Ukrainy.

Na Ukrainie w dniu 1 stycznia 2004 r. istniało 29 tys. 785 organizacji religijnych [w sensie "wyznaniowych osób prawnych", tj. przede wszystkim parafii i jednostek porównywalnych - przyp. tłum.] i 26 tys. 641 duchownych. Ludność Ukrainy to ok. 47 mln. Spośród nich za wierzących uważa się 70 % czyli ok. 33 mln. Raz w tygodniu lub częściej odwiedza świątynie ok. 8 % ludności, tj. 3 mln 750 tys. Liczba tych, którzy odwiedzają świątynie [zapewne "przynajmniej" - przyp. tłum.] raz w miesiącu, stanowi 11 % czyli ok. 5 mln. Zatem liczba aktywnie praktykujących wiernych w Ukrainie wynosi ok. 5 mln osób.

Niewierzących jest 16,1 % ludności, tj. ok. 7 mln 600 tys. osób, niezdecydowanych - 14,3 % ludności, czyli 6 mln 700 tys. A zatem do kategorii osób nie zaliczających się do grona wierzących należy ok. 14 mln ludzi.

(Według danych ankiet Centrum Razumkowa 37,4 % ludności, tj. 17 mln 600 tys., w ogóle odwiedza świątynie. Wierzący nie odwiedzający świątyń stanowią 37,8 % ludności, tj. 17 mln 800 tys. Zatem ogólna liczba wierzących to 35 mln 400 tys. Niewierzący - 21,9 % ludności, tj. 10 mln 300 tys.)

Z liczby 33 mln wierzących około 14 mln deklaruje, że nie przynależy do żadnego Kościoła, a 19 mln to sympatycy jakiegoś Kościoła [w sensie "zorganizowanego wyznania" - przyp. tłum.]. Sympatycy jakiegokolwiek konkretnego Kościoła stanowią więc mniejszość wśród ludności Ukrainy. Jeśli uwzględnić grupy podstawowe, to sympatyków UKP (PM) jest 7,2 mln, UKP PK - 5,5 mln, UKGK - 3,8 mln. Żaden przeto z Kościołów nie cieszy się wzgledami nawet połowy z 19 mln zdeklarowanych konfesyjnie wierzących! Sympatycy UKP (PM) - to tylko 37,8 % zdeklarowanych konfesyjnie wierzących, UKP PK - 28,7 %, UKGK - 18,6 %.

Z liczby 19 mln osób uważających się za wiernych jakiegoś Kościoła tylko 3 mln 750 tys. odwiedza świątynie i domy modlitwy co tydzień, i ich można nazwać aktywnie praktykującymi wiernymi. Te 3 mln 750 tys. "aktywistów" (8 % ludności Ukrainy) należą zasadniczo do czterech głównych nurtów religijnych Ukrainy: co tydzień do świątyń czy domów modlitwy przychodzi 1 mln 200 tys. grekokatolików, 820 tys. protestantów, 790 tys. prawosławnych UKP (w jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego) i 720 tys. prawosławnych Patriarchatu Kijowskiego.

Żaden z Kościołów Ukrainy nie cieszy się względami nawet jednej szóstej ludności. Wskazuje to na fakt, iż Ukraina dzisiejsza jest pod względem składu ludności krajem wielowyznaniowym. Ukraina jest krajem, w którym liczba niewierzących (7 mln 600 tys.), niezdecydowanych (6 mln 700 tys.), wierzących, lecz nie sympatyzujących z żadnym z Kościołów (14 mln) łącznie stanowi około 28 mln, liczba zaś sympatyków tego czy innego Kościoła wynosi jedynie 19 mln. Ukrainę nazwać można tylko "potencjalnie prawosławną", ponieważ za "po prostu prawosławnych" uważa się 25 mln osób (w tym 47,8 % ateistów i 58 % wątpiących).

W takich warunkach roszczenie sobie przez jakikolwiek Kościoł pretensji do Ukrainy, do prawa wyłącznego posiadania jej terytorium i narodu, nie ma podstaw we współczesnym stanie społeczeństwa ukraińskiego.

UKP

Około jednej trzeciej wszystkich wspólnot religijnych należy do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (w jedności z Patriarchatem Moskiewskim) - 10 tys. 623 organizacji religijnych, spośród nich 10 tys. 404 to wspólnoty, a 151 - klasztory). Liczba duchownych - 8 tys. 620, mniej niż liczba parafii, co pozwala przypuścić, że nie wszystkie parafie są bytami rzeczywistymi. Nie wydaje się jednak możliwym, by szacować liczbę parafii realnie działających na mniej niż 9 tys. Tempo wzrostu liczby wspólnot UKP - około 500 rocznie.

UKP reprezentowana jest we wszystkich regionach Ukrainy, lecz jej reprezentacja w obwodzie lwowskim, tarnopolskim oraz iwanofrankowskim jest znikoma.

Sympatykami UKP jest, zgodnie z ankietami socjologicznymi, 15,4 % ludności, co stanowi około 7 mln 200 tys. osób spośród 47 mln ludności Ukrainy. Liczba ta stanowi 37,8 % z 19 mln zdeklarowanych wyznaniowo obywateli.

Z liczby 3 mln 750 tys. ukraińskich wierzących, odwiedzających świątynie co tydzień, do UKP (PM) należy 790 tys. osób (21,1 %). W ten sposób liczba aktywnie praktykujących wiernych Patriarchatu Moskiewskiego w Ukrainie nie sięga nawet miliona osób. Dane te wskazują, że roszczenia UKP (PM) do uzyskania jakiegokolwiek szczególnego statusu w społeczeństwie ukraińskim nie mają bazy społecznej. Liczba protestantów i grekokatolików wśród modlących się w niedzielę i sobotę jest wyższa, niż liczba "kanonicznych" prawosławnych.


Kościoły protestanckie

Drugie miejsce pod względem liczebności zajmują w Ukrainie Kościoły protestanckie, liczące ogółem 8 tys. 500 organizacji. Wszystkie wspólnoty istnieją realnie i mają charakter misyjny. Jeśli nasycenie parafii UKP duchownymi wynosi 0,8 duchownego na parafię, to u protestantów wskaźnik ten wynosi 1,4. Wzrost liczby wspólnot - około 500 rocznie. Szczególnie intensywnie wzrasta liczba wspólnot charyzmatycznej rodziny Kościołów protestanckich, co odzwierciedla tendencję ogólnoświatową. Wspólnoty protestanckie reprezentowane są we wszystkich obwodach Ukrainy, i ich znaczenie w poszczególnych regionach określane jest przez sukcesy i porażki innych wyznań. Ponad połowa organizacji religijnych ma charakter protestancki w obwodzie donieckim (UKP - 35 %) i w Kijowie (UKP - 25 %), ponad 40 % w obwodzie zaporoskim, kirowogradzkim i czerniowieckim. Jedynie w obwodach lwowskim, tarnopolskim i iwanofrankowskim protestanci mają mniej niż 10 % z ogólnej liczby wspólnot, z powodu znacznej reprezentacji innych kierunków chrześcijańskich.

Do protestantów zalicza się 2,4 % ludności Ukrainy, co stanowi 1 mln 125 tys. osób. Co tydzień odwiedza protestanckie świątynie i domy modlitwy około 820 tys. osób - czyli o 30 tys. więcej, niż w przypadku UKP (PM). W ten sposób wśród protestantów większość wiernych to aktywnie praktykujący, co wyraźnie odróżnia ich od prawosławnych.

UKP PK

Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego liczy 3 tys. 508 organizacji religijnych, z nich 3 tys. 395 to wspólnoty, a 34 - klasztory. Realna liczba wspólnot jest mniejsza, sądząc z liczby duchownych - 2 tys. 588. (Zapewne wspólnot jest ok. 3 tys.). Największa reprezentacja UKP PK znajduje się na Ukrainie zachodniej (z wyłączeniem obwodu zakarpackiego) i centralnej. Tempo rozwoju za lata 2000-2003 wynosi około 500 wspólnot rocznie.

Do sympatyków UKP PK zalicza się 11,7 % ludności, czyli 5 mln 500 tys. ludzi. Z liczby 3 mln 750 tys. obywateli Ukrainy, którzy odwiedzają świątynie co tydzień, do UKP PK zalicza się 720 tys. osób. To tylko o 70 tysięcy mniej, niż w przypadku UKP (PM).


UKGK

Ukraiński Kościół Greckokatolicki liczy 3 tys. 480 organizacji religijnych, z których 3 tys. 340 to parafie, a 92 - klasztory. Liczba duchownych - 2 tys. 51 (2051). Tempo rozwoju w latach 2000-2003 niewielkie - około 50 [wspólnot] rocznie. Generalnie UKGK zajęła swoje pole w obwodach lwowskim, iwanofrankowskim i tarnopolskim, zaś na terenie pozostałych obwodów jest reprezentowana w stopniu znikomym.

Do sympatyków UKGK zalicza się 7,6 % ludności, czyli ok. 3 mln 575 tys. osób. Z liczby 3 mln 750 tys. obywateli Ukrainy, którzy odwiedzają świątynie, do UKGK zalicza się około 1 mln 200 tys. osób. Wskaźnik ten jest o 310 tys. wyższy, niż w przypadku UKP (PM). Jak widzimy, w UKGK około jednej trzeciej sympatyków to aktywnie praktykujący wierni. Jeśliby jedna trzecia sympatyków UKP (PM) była aktywnymi wiernymi, ich liczba wyniosłaby 2 mln 400 tys., a nie 790 tys. Bez systemowych wysiłków ze strony Kościoła, bez przemian w Kościele i wokół niego nie ma co jednak w chwili obecnej żywić nadziei na aktywizację wiernych.


UAKP

Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny liczy 1 tys. 190 organizacji religijnych, z których 1 tys. 156 to wspólnoty , a 5 - klasztory. Liczba wspólnot jest zawyżona w stosunku od rzeczywistości, o której sądzić można na podstawie liczby duchownych - 685. Główne obwody występowania - lwowski, tarnopolski, iwanofrankowski. Poza ich granicami zauważalna jest obecność [wspólnot UAKP] w obwodach chmielnickim, winnickim i czerkaskim. Tempo rozwoju w latach 2000-2001: około 40 wspólnot rocznie.

Do sympatyków UAKP zalicza się 0,7 % ludności, czyli 330 tys. osób. Spośród 3 mln 750 tys. co tydzień odwiedzających świątynie, do UAKP należy 38 tys. osób.


KRK

Kościół Rzymskokatolicki reprezentowany jest przez 1000 (tysiąc) organizacji religijnych, w tym 863 wspólnoty i 80 klasztorów. Duchownych jest 474. Tempo rozwoju w latach 2000-2003: około 50 wspólnot rocznie.

Do sympatyków KRK zalicza się 0,7 % ludności, czyli 330 tys. osób. Z liczby 3 mln 750 tys. odwiedzających świątynie co tydzień, do KRK zalicza się 113 tys. osób.

[W dalszym ciągu swego interesującego artykułu, z którego przełożono jedynie pierwszą część - około 25 % całości - autor rozważa rozmaite scenariusze przywrócenia jedności w prawosławiu ukraińskim, charakteryzuje pod względem religijnym - w korelacji z wynikami ostatnich wyborów prezydenckich na Ukrainie - poszczególne regiony tego kraju, cytuje dane z badań socjologicznych na temat stosunku ludności do różnych wariantów zjednoczenia prawosławia, zagadnień kościelno-państwowych
itd. - przyp. tłum.]

J. Czornomoreć
kandydat nauk filozoficznych

BAZA SPOŁECZNA PRAWOSLAWIA UKRAIŃSKIEGO

(cz. 1 - Stan sfery religijnej Ukrainy)
oryginalny, pełny tekst artykułu

z rosyjskiego przełożył diakon Piotr Siwicki
All rights reserved -  Усі права застережені  - Wszystkie prawa zastrzeżone

7 marca 2005 [tak datowany jest oryginał - przyp. tłum.]

Komentarze (0)


Kosciol.pl
http://www.kosciol.pl/article.php/20050718192059540