410. rocznica śmierci wielkiego biblisty

nie, 18 lut 2007, 22:25:56

Autor: Dariusz W. Andrzejewski

Dnia 27 lipca 2007 roku będziemy wspominać 410. rocznicę śmierci jednego z największych i najwybitniejszych polskich biblistów i pierwszego tłumacza Pisma Św. na język polski księdza Jakuba Wujka SJ z Wągrowca. Najwybitniejszy mieszkaniec Wągrowca i Ziemi Pałuckiej, słynny jezuita, wybitny teolog i biblista, który dokonał pierwszego i najlepszego w historii przekładu Pisma Św. na język polski. Jako jego rodacy, powinniśmy często i na różne sposoby przywoływać na pamięć tę wielką i wspaniałą postać, oddawać hołd i chlubić się jego dokonaniami. W bieżącym roku jeszcze raz będziemy mieć możliwość pochylić się nad tą postacią i dziełem jego życia.

Ksiądz Jakub Wujek SJ urodził się w Wągrowcu w 1541 roku w rodzinie mieszczańskiej. Rodzicami Jakuba byli Elżbieta (zd. Zdunek) i Maciej Wujkowie. Ojciec był sędzią prawa magdeburskiego i ławnikiem sądu miejskiego w Wągrowcu. Maciej Wujek był także zamożnym piwowarem. Jakub Wujek był prawdopodobnie jedynakiem, nie posiadał rodzeństwa. Młody chłopiec Jakub początkowo pobierał nauki w przyklasztornej szkole cysterskiej w Wągrowcu, później kontynuował swoją edukację w Henrykowie i we Wrocławiu. Dnia 26 kwietnia 1558 roku zapisał się na Akademię Krakowską i został studentem na wydziale „Atrium”. W 19. roku życia po ukończeniu nauki w Krakowie Jakub Wujek przebywał na dworze biskupa chełmskiego Jakuba Uchańskiego, późniejszego prymasa Polski, który też był jego protektorem. To biskup Jakub Uchański wysłał Jakuba Wujka na dalsze studia do Wiednia w Austrii, tam w 1564 roku otrzymał tytuł magistra filozofii. Na początku 1565 roku został pisarzem i sekretarzem na dworze prymasa, abpa Jakuba Uchańskiego. W tym samym czasie Jakub Wujek zastanawiał się także nad wyborem drogi życiowej.

Po rekolekcjach wielkopostnych 1565 roku zdecydował się wstąpić do nowicjatu Towarzystwa Jezusowego w Rzymie. Dnia 25 lipca 1565 roku Wujek przybył do domu zakonnego przy kościele św. Andrzeja na Kwirynale, a już 8 grudnia 1565 roku złożył pierwsze śluby zakonne. Od grudnia 1565 do sierpnia 1567 roku kontynuował studia teologiczne w Kolegium Rzymskim. We wrześniu 1567 roku wraca do kraju i zamieszkuje w domu zakonnym w Braniewie. Będąc w kolegium jezuickim w Braniewie uzyskał tytuł magistra sztuk i bakalaureat z teologii. Następnie w latach 1567 – 1571 przebywa w kolegium w Pułtusku, gdzie nauczał retorykę, katechizm i wykładał Ewangelie, tutaj także dokończył studium z teologii, aby uzyskać doktorat.

W październiku 1568 roku Jakub Wujek składa śluby wieczyste w zakonie jezuickim. Bedąc także w Pułtusku, 27-letni Jakub Wujek, na jesień 1568 roku otrzymuje święcenia kapłańskie. Na początku 1569 roku młody kapłan Wujek został mianowany kaznodzieją kolegiaty Pułtuskiej, wicerektorem i prokuratorem domu zakonnego. Rok po otrzymaniu święceń, w grudniu 1569 roku ks. Jakub Wujek, ze względu na stan zdrowia i z powodu podejrzenia o gruźlicę został wysłany na odpoczynek do rodzinnego Wągrowca. W czasie podróży do rodzinnego miasta głosił kazania w Warszawie, Łowiczu, Uniejowie i Poznaniu.

Dnia 22 grudnia 1570 roku w kolegium Pułtuskim ks. Jakub Wujek obronił tezy doktorskie z teologii i otrzymał promocję na doktora teologii. Było to jakby podsumowaniem edukacji, którą rozpoczął w rodzinnym Wągrowcu, a po 20 latach solidnej nauki, zwieńczył w Pułtusku uzyskaniem tytułu doktorskiego.

W czerwcu 1571 roku otwarto nowe kolegium jezuickie w Poznaniu, a funkcję superiora powierzono ks. Jakubowi Wujkowi. Powodzenie i rozkwit nowej placówki jezuickiej w Poznaniu wiązano z bliskością rodzinnego miasta ks. Jakuba Wujka. Władze Towarzystwa Jezusowego liczyły na wsparcie Ojców Cystersów, którzy z sukcesem rozwijali miasto Wągrowiec oraz prowadzili prężną działalność szkolną, wychowawczą i duszpasterską, a sam ks. Jakub Wujek utrzymywał bliskie kontakty z opactwem i rodzinnym miastem. W czasie swego pobytu w Poznaniu, ks. Jakub Wujek często przybywał do rodzinnego Wagrowca, m.in. w lipcu 1571 roku wraz z kilkoma współbraćmi głosił kazania w kościołach wągrowieckich, a w styczniu 1572 roku udał się do opata cystersów z prośbą o finansowe wsparcie dla kolegium jezuickiego w Poznaniu.

Dnia 25 czerwca 1573 roku przy kościele św. Marii Magdaleny w Poznaniu Towarzystwo Jezusowe otwarło szkołę, której pierwszym rektorem, 8 września 1573 roku został ks. Jakub Wujek. Jezuici otrzymali także w posiadanie kościół pw. św. Stanisława, który wzbogacili relikwiami „z orszaku św. Urszuli” z opactwa cysterskiego w Wągrowcu. Relikwie na ręce ks. Jakuba Wujka przekazał opat wągrowiecki, ojciec Andrzej Gozdawa Dzierżanowski OCist. Relikwie św. Urszuli z klasztoru ojców cystersów z Wagrowca przebywały w kościele św. Stanisława do ok. 1686 roku, a następnie zostały przeniesione do fary poznańskiej, która stała się głównym kościołem jezuickim w stolicy Wielkopolski.

Pod koniec 1574 roku ponownie odnotowano podróż ks. Jakuba Wujka do swego rodzinnego miasta i przebywanie w opactwie cysterskim w Wągrowcu.

Na początku 1578 roku ks. Jakub Wujek otrzymał nominację na rektora kolegium jezuickiego we Wilnie i w maju tego samego roku opuszcza Poznań. Kolegium wileńskie istniało już od 1570 roku i prowadziło edukację w zakresie gramatyki, humanistyki i retoryki. W czasie urzędowania jako rektora w kolegium przez ks. Jakuba Wujka, król Stefan Batory aktem z 7 lipca 1578 roku podniósł kolegium Towarzystwa Jezusowego do rangi Akademii Wileńskiej.

W sierpniu 1579 roku ks. Jakub Wujek udał się jako misjonarz i kaznodzieja do Siedmiogrodu. Natomiast już w maju 1581 roku otworzył pierwsze kolegium i został jego rektorem. Funkcję tę pełnił do stycznia 1584 roku, a w marcu 1584 udał się na odpoczynek do Jarosławia. W czasie pobytu w Jarosławiu pracował nad róznymi publikacjami w dziedzinie teologii i egzegezy Pisma Św. W maju 1584 roku ks. Jakub Wujek brał udział w kongregacji Towarzystwa Jezusowego w Kaliszu. To podczas tej kongregacji zakonnej w Kaliszu powstała idea i uchwalono potrzebę przygotowania katolickiego przekładu Biblii na język polski. Na przełomie lipca i sierpnia 1584 roku udał się do Lwowa, gdzie wygłaszał kazania w tamtejszej katedrze. Koniec 1584 roku spędził w Rzymie, gdzie uzyskał oficjalne pozwolenie na przetłumaczenie Pisma Św. na język polski.

Od wiosny 1585 roku przebywał w kolegiach w Krakowie, Poznaniu i Braniewie oraz gromadził „warsztat naukowy do rozpoczęcia prac nad tłumaczeniem Biblii”. Kolejne kilka lat poświęca nad tłumaczeniem fragmentów Biblii. W maju 1589 roku objął funkcję superiora domu zakonnego św. Barbary w Krakowie, kontynuował tłumaczenie Biblii i już latem 1589 roku miał ukończony przekład Nowego Testamentu. Urząd przełożonego w Krakowie pełnił do października 1592 roku i następnie został skierowany do Poznania, aby dokończyć tłumaczenie całego Pisma Św. Dnia 20 kwietnia 1593 roku podpisał i została wydana drukiem „Przedmowa do Nowego Testamentu”. W lutym 1594 roku wydano drukiem „Psałterz” oraz drugie wydanie „Nowego Testamentu”.

Na początku 1597 roku ks. Jakub Wujek ponownie zamieszkał w kolegium św. Barbary w Krakowie i tam spędził ostatnie miesiąca życia. Zmarł 27 lipca 1597 roku i został pochowany w podziemiach kościoła św. Barbary w Krakowie tuż przy Bazylice Mariackiej.

Tłumaczenie Biblii w przekładzie ks. Jakuba Wujka SJ ukazało się już po jego śmierci w Krakowie, dnia 25 sierpnia 1599 roku nakładem prymasa Karnkowskiego.

Ksiądz Jakub Wujek z Wągrowca był jednym z pierwszych Polaków, którzy wstąpili do Towarzystwa Jezusowego, był wybitnym teologiem, a jednocześnie skromnym człowiekiem, który poświęcił się służbie Bogu i zakonowi. W czasie swego bogatego i pracowitego życia napisał i wydał ponad 30 publikacji, a największym życiowym dziełem było przetłumaczenie na język polski całej Biblii.

Ważnym przyczynkiem do pogłębienia wiedzy o Ks. Jakubie Wujku był Kongres Biblistów Polskich w Wągrowcu, zorganizowany w dniach 20 – 27 maja 1973 roku, który odbywał się w murach klasztoru pocysterskiego w Wagrowcu, tam gdzie swoje pierwsze nauki pobierał późniejszy wybitny biblista i teolog. W kongresie uczestniczyli m.in. ks. kard. Stefan Wyszyński Prymas Polski i ks. kard. Karol Wojtyła metropolita krakowski oraz wielu wybitnych profesorów teologii i Pisma Św. z całej Polski.

o. Dariusz W. Andrzejewski CSSp

rodem z Wągrowca

.....................................

* Niniejszy biogram powstał na podstawie lektury dwóch opracowań - publikacji pani mgr Leokadii Grajkowskiej i pana dra Dariusza Kuźminy.

W bieżącym roku, 410. rocznicy śmierci naszego wielkiego rodaka, gorąco zachęcam do zapoznania się i wnikliwego przestudiowania następujących publikacji:

Grajkowska Leokadia, Ks. Jakub Wujek z Wągrowca życie i działalność, (Zeszyt Biograficzny Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Pałuckiej), Wągrowiec 1995.

Kuźmina Dariusz, Jakub Wujek (1541 – 1597), Pisarz, Tłumacz i Misjonarz, Warszawa 2004.

Haratym E., Ostatnie chwile ks. Jakuba Wujka. W: Ruch Biblijny i Liturgiczny, 1948. T.1, z.3, s. 172-174.

Komentarze (0)


Kosciol.pl
http://www.kosciol.pl/article.php/20070218222555931