Ekumenizm, Chrześcijaństwo, Religia - Ekumeniczny Serwis Informacyjny

Kard. Walter Kasper "teolog naszych czasów"

Kardynał Kasper jest w Watykanie odpowiedzialny za sprawy ekumenizmu i kontakty religijne z judaizmem. Jest autorem wielu książek. Na uwagę zasługują: Das Absolute in der Geschichte. Philosophie und Theologie der Geschichte in der Spätphilosophie Schelings (1965), Dogma unter dem Wort Gottes (1965), Die Methoden der Dogmatik (1967), Glaube und Geschichte (1970) Einführung in den Glauben (1972), Zur Theologie der christlichen Ehe (1977), Theologie und Kirche (1987). Książki przetłumaczono na wiele języków (angielski, francuski, włoski, hiszpański, portugalski, holenderski, szwedzki, fiński, polski, czeski, słowacki, słoweński, chorwacki, węgierski, japoński i koreański).



  • Urodzony 5 marca 1933 roku
  • 6 kwietnia 1957 roku – święcenie kapłańskie w katedrze w Rottenburg
  • 1964 – powołanie na katedrę dogmatyki w Münster
  • 1964 – profesor dogmatyki w Tybindze
  • 1972-1975 – udział w synodzie diecezji niemieckich w Würzburgu
  • 1979 – konsultor Papieskiej Rady do Spraw Wspierania Jedności Chrześcijan, przedstawiciel Kościoła katolickiego w Komisji Wiary i Ustawodawstwa Kościelnego Światowej Rady Kościołów (ŚRK)
  • 1985 - główny autor pierwszego tomu Katolickiego Katechizmu dla Dorosłych
  • 1987 – odznaczony Krzyżem Zasługi I Klasy Republiki Federalnej Niemiec
  • 1989-1999 – biskup diecezji Rottenburg – Stuttgart
  • 1999 – sekretarz Papieskiej Rady do Spraw Wspierania Jedności Chrześcijan i wiceprzewodniczący papieskiej Komisji do Spraw Stosunków Religijnych z Judaizmem
  • 1999 – odznaczony medalem św. Bonifacego Konferencji Biskupów Niemieckich
  • 2001 – nominacja na kardynała, przewodniczący Papieskiej Rady do Spraw Wspierania Jedności Chrześcijan oraz Papieskiej Komisji do Spraw Stosunków Religijnych z Judaizmem, członek Kongregacji Nauki Wiary oraz Kongregacji do Spraw Kościołów Wschodnich
  • 2003 - otrzymał doktorat honoris causa Wyższej Szkoły Pallotyńskiej w Vallendar
  • 2004 – odznaczony Wielkim Orderem Zasługi z Gwiazdą i Wstęgą Republiki Federalnej Niemiec
  • 2007 – otrzymuje tytuł honoris causa w Polsce na Uniwersytecie Opolskim (Kard. Kasper otrzymał w sumie ponad 20 doktoratów honoris causa - w USA, Kanadzie, Belgii, Hiszpanii, Rumunii i w Niemczech)[1]

W wywiadzie dla niemieckojęzycznych agencji katolickich kard. Kasper powiedział, że w kontaktach zarówno z Kościołami prawosławnymi, jak i tradycji wschodniej, uczyniono wyraźne postępy. Natomiast w stosunku do Kościołów reformacji po podpisaniu wspólnej deklaracji o usprawiedliwieniu nie doszło do oczekiwanego wielkiego przełomu, mimo iż na poziomie parafii i diecezji panują generalnie dobre stosunki. Jednak, jak zauważył hierarcha, obecnie również w kręgach ewangelickich widoczny jest wewnętrzny przełom oraz ruchy teologiczne, które posuwają dialog ekumeniczny o wiele dalej. Jeśli chodzi o wartości etyczne, Kościół katolicki utrzymuje z niektórymi wspólnotami ewangelikalnymi współpracę czasem lepszą, niż z niektórymi Kościołami tradycyjnie protestanckimi.

W opcji ekumenicznej nic się nie zmieniło za pontyfikatu Benedykta XVI - stwierdził przewodniczący Papieskiej Rady. Ekumenizm nie jest opcją, którą można mieć, albo nie mieć, lecz jest świętym obowiązkiem wynikającym z misji Jezusa Chrystusa - zapewnił kard. Kasper. Dodał, że dzisiaj papieżowi mniej chodzi o spektakularne gesty, a bardziej o pogłębienie teologiczne i ukierunkowanie na to, co jest wspólne.

Za jedno z najprzyjemniejszych doświadczeń pracy w Rzymie niemiecki purpurat uważa kontakt z przedstawicielami judaizmu. Podkreślił, że w tym kręgu, z biegiem lat trwania dialogu religijnego i współpracy nad konkretnymi problemami, wykształciła się przyjaźń, która trwa niezależnie od wszelkich trudnych sytuacji.

Kard. Walter Kasper jest „człowiekiem ekumenizmu”. Zawsze ostrzegał przed myśleniem w ruchu ekumenicznym w kategoriach konkurencji. Ukrywanie różnic między Kościołami pod formułami kiepskich kompromisów jest równie błędne, jak kwestionowanie osiągniętych kompromisów. Niezmordowanie powtarza, że dla ekumenizmu nie ma alternatywy. Jest też przekonany, iż pojednania podzielonych wyznań nie mogą dokonać ludzie. Górę nad strukturalną integracją musi wziąć jedność serc.

Z wielkim zaangażowaniem kard. Kasper broni stanowiska Kościoła. Ostatnio wielokrotnie wyjaśniał wątpliwości, jakie zgłaszała strona protestancka w związku z opublikowanym w połowie ub. roku dokumentem Kongregacji Nauki Wiary pt. Odpowiedzi na pytania dotyczące niektórych aspektów nauki o Kościele. Zapewnił, że dokument jest wezwaniem do dialogu. Nie jesteśmy przeciwnikami, ani konkurentami, lecz jednym ludem Bożym - podkreślił. Jednocześnie ostrzegł przed ekumenicznym pustym przebiegiem dodając, że potrzebne są prawda, miłość i wielkoduszne przebaczenie.

Jedną z największych jego zasług jest podpisanie przez katolików i luteran 31 października 1999 r., w Dniu Reformacji, wspólnej deklaracji o usprawiedliwieniu.

Pracę w zakresie teologii kardynała Kaspera można podzielić na trzy zasadnicze tematy: teologia chrystologiczna, teologia pastoralna oraz teologia ekumenizmu. Związane jest to z obowiązkami duchownego oraz z pełnionymi funkcjami w określonych chwilach jego życia.

[2]

Kasper zajmuje się refleksją teologiczną na temat ekumenizmu, ze względu na pełnione przez siebie funkcję w Kościele. Fundament działań na rzecz jedności chrześcijan widzi w Chrzcie Świętym w formie trynitarnej: Przez chrzest wszyscy ochrzczeni w jednym Duchu zostali włączeni w jedno Ciało Chrystusa, jeden Kościół[3]. Nie trzeba zaczynać działań na rzecz jedności od zera. Mamy z chrześcijanami innych denominacji fundamentalną jedność – właśnie w chrzcie. Owa jedność jest niestety niepełna, nie całkowita. Chrzest jest punktem wyjścia działań ekumenizmu. Wszyscy jesteśmy członkami jednego Ciała Chrystusa właśnie przez chrzest. Kasper ostrzega, że jeśli ta podstawa nie jest znana, ekumenizmowi grozi zanik lub przerodzenie się w pseudo-ekumenizm. W związku z tym Papieska Rada ds. Jedności Chrześcijan przeprowadziła starania (w większości przypadków udane) nad wspólnym uznaniem ważności Chrztu św. różnych kościołów chrześcijańskich. Gdy uświadomimy sobie ten fundament, zniknie problem podziałów, jednakże napotykamy na pewną sprzeczność: z jednej strony jesteśmy jednym Ciałem w Jezusie Chrystusie, a jednocześnie żyjemy w podzielonym Kościele[4] Nie wolno nam pogodzić się z tą sytuacją i należy robić jak najwięcej by zaradzić temu stanu rzeczy.

Jeśli chodzi o dzisiejszą kondycję ekumenizmu to można powiedzieć, że stanęliśmy w miejscu. To, co zdaje się być najważniejsze już się wydarzyło i brak jest następnych kroków w kierunku jedności. Ważną kwestią jest to, że w większości przypadków chrześcijanie traktują przyjaźnie swoich braci i sióstr z innych denominacji, co było nie do pomyślenia przed podjęciem działań zmierzających do jedności Kościoła. Kasper przestrzega też przed staraniami motywowanymi przez złe zrozumienie ekumenizmu, a ujawniającymi się przez np. usuwanie tabernakulów ze świątyń katolickich by upodobnić je do protestanckich.

Kardynał widzi w ekumenizmie możliwość wzajemnego ubogacania się kościołów różnych denominacji. Podzielone kościoły i wspólnoty religijne częściowo lepiej ujęły i ukształtowały poszczególne aspekty jednej prawdy ewangelicznej. Tak, więc można uczyć się od siebie i wzajemnie ubogacać! Kasper podaje przykład: w ostatnich dziesięcioleciach wiele nauczyliśmy się od ewangelickich chrześcijan na temat znaczenia Słowa Bożego, czytania i interpretacji Pisma Świętego. Oni zaś uczą się od nas znaczenia symboli liturgicznych i liturgicznej celebracji[5]. W takim sensie ekumenizm w żadnym wypadku nie jest procesem zubożania wspólnot, w którym rezygnuje się z własnej tożsamości i lekkomyślnie pozbywa tego, co było świętością dla poprzednich pokoleń. Ekumenizm jest procesem wzrostu i życia. Jan Paweł II opisuje ruch jedności jako wymianę darów i idei[6]. Jesteśmy dawcami, a jednocześnie odbiorcami. Powinniśmy być dla siebie błogosławieństwem, a nie powodem do zgorszenia. W drodze ku jedności należy stawiać małe kroki, niemożliwy jest do osiągnięcia nagły postęp.

Walter przedstawia praktyczne możliwości ekumenizmu. Są nimi świadectwa wiary, celebracje liturgiczne oraz wspólna pomoc na rzecz ludzi.

Świadectwa wiary nie mogą ograniczać się tylko do kleru. Każdy chrześcijanin ma obowiązek świadczenia o wierze w życiu codziennym. Szczególne znaczenie przypisuje wspólnemu czytania i rozważaniu Pisma Świętego. Z powodu Biblii doszło niegdyś do podziału Kościoła, dlatego z jej powodu musimy się ponownie zjednoczyć[7]. Sugeruje tworzenie ekumenicznych kręgów biblijnych. Pochwala zwyczaj organizowania ekumenicznych nabożeństw, w których kazania wygłaszają zarówno kapłani katoliccy, jak też z innych, głównie protestanckich wyznań. Zauważa też potrzebę odpowiedniej współpracy katechetycznej oraz edukacji dorosłych.

Kasper przypomina by nie ograniczać liturgii tylko do sprawowania Eucharystii. W chwili obecnej, nie może być mowy o powszechnej interkomunii[8] Kościoła Katolickiego z innymi kościołami. Głównym warunkiem dopuszczenia do przyjmowania sakramentu Eucharystii jest pytanie, czy na zakończenie modlitwy eucharystycznej oraz podczas komunii można szczerym sercem z całą wspólnotą wiernych powiedzieć Amen, czyli zaaprobować to, co podczas celebracji Eucharystii dzieje się zgodnie z wiarą chrześcijańską, oraz czy owo Amen jest poświadczone życiem. Luter i Kalwin nie mogli i nie chcieli wypowiedzieć Amen, albowiem ich protest skierowany był przeciwko papiestwu i Mszy św.[9] Natomiast należy organizować np. ekumeniczne liturgie słowa i nieszpory, nabożeństwa o pokój i za zmarłych, nabożeństwa dla młodzieży, spotkania Ruchu Taizé, modlitwy poranne i wieczorne, uroczystości adwentowe, agapy, nabożeństwa z okazji rocznicy chrztu, pielgrzymki ekumeniczne i wiele innych zacnych akcji zmierzających do wzajemnego poznania i zaprzyjaźnienia się.

Kasper zadowolony jest z działalności wspólnej diakonii na rzecz potrzebujących. Coraz mniejsza ilość środków finansowych wręcz zmusiła do zjednoczenia sił. Jednakże nie można spocząć na laurach, potrzeba jest tworzyć ekumeniczne ośrodki charytatywne, hospicja, pracę z seniorami, wizyty domowe, duszpasterstwo chorych, duszpasterstwo telefoniczne, duszpasterstwo sanatoryjne, misję na dworcach kolejowych, działalność publiczną.[10] Zachęca też do wszelkich form spotkań: proboszczów, dziekanów, rad parafialnych i dekanalnych, koła przyjaciół. Koniecznie należy zawiązać współpracę regionalną na płaszczyźnie miasta, dekanatu a szerzej – kraju.

Kasper zachęca do budowania tzw. duchowego ekumenizmu. Ma on polegać przede wszystkim na modlitwie o jedność oraz na osobistym nawróceniu, uświęceniu swego życia. Sobór Watykański II nazywa duchowy ekumenizm duszą ruchu ekumenicznego.

Teologia ekumenizmu Kaspera obejmuje także pewien problem - dokąd ma zmierzać ruch jednościowy. Kłopot polega na tym, że inaczej cel ekumenizmu rozumieją protestanci, inaczej zaś katolicy. Ewangelicy chcą zadowolić się tylko jednością w interpretowaniu Pisma Świętego. Nie za bardzo otwierają się na instytucjonalny wymiar – to znaczy, że każde wyznanie może w większym lub mniejszym stopniu zachować swój dotychczasowy porządek: episkopalny, prezbiterialny, synodalny lub w formie mieszanej. Instytucjonalna jedność, dana przede wszystkim w urzędzie Piotrowym, jest według ewangelickiego rozumienia teologicznie niekonieczna, a dla wielu nawet niepożądana lub całkowicie nie do zaakceptowania[11]. Kasper określa katolicki cel ekumenizmu, jest nim widoczna jedność: jedność w wierze, w sakramentach i w posłudze urzędu apostolskiego. Tę jedność widzi w urzędzie Piotrowym. Nie widzi nic złego w różnorodności. Różnorodność może być nawet pożądana, gdyż może ubogacać. Nie chodzi mu o jednolity Kościół, lecz o jedność w ilości. Cel wysiłków ekumenicznych jest bardzo ważny. Zgodnie z nim należy robić wszystko, co tylko jest możliwe w danym miejscu i czasie. Drogę ekumeniczną kardynał porównuje do drogi wędrowca, który idzie z latarnią dającą światło w takim stopniu, w jakiej posuwa się naprzód.

Ekumenizm w dzisiejszym świecie ma bardzo duże znaczenie, szczególnie dla Europy. Fundament kulturalny Europy jest od najdawniejszych czasów osadzony w chrześcijaństwie. Nie może być mowy o Europie bez akcentu na chrześcijaństwo. Przyczynę współczesnego sekularyzmu Kościoła Kasper widzi właśnie w podzielonym Mistycznym Ciele Chrystusa. Reformacja utworzyła pustą przestrzeń w religijności. W tę przestrzeń wdzierają się obecnie sekty i nowe, niebezpieczne ruchy pseudo-religijne. Jedynym rozwiązaniem jest prowadzenie ekumenizmu i doprowadzenie go do celu – pełnej jedności Kościoła.

Powszechnie zalicza się Kaspera do tzw. „dzieci II Soboru Watykańskiego”. Przyszły kardynał faktycznie zaangażował się z entuzjazmem w posoborową odnowę refleksji teologicznej. W tym okresie szczególnie ważne było odnalezienie odpowiedniej do czasów drogi interpretacji życia i osoby Jezusa Chrystusa. Wkrótce znacznie ubogacił wiedzę teologiczną licznymi pracami z tego zakresu. Szczególny rozgłos przyniosły mu prace Jezus Chrystus i Bóg Jezusa Chrystusa. Kasper określa adresatów swojego dzieła: Dlatego napisałem tę książkę dla studiujących teologię, jak również dla duchownych i świeckich znajdujących się w tych w służbie kościelnej oraz dla wielu chrześcijan, dla których udział w tych teologicznych dyskusjach stał się częścią ich wiary; ponadto, być może, książka ta będzie pomocą dla wciąż wzrastającej liczby ludzi, którzy stoją poza Kościołami, a interesują się Jezusem Chrystusem i Jego sprawą[12] Można zauważyć podwójny krąg adresatów: krąg chrześcijan, dla których burzliwe dysputy ostatnich lat stanowią część ich wiary – do nich Kasper adresuje swe dzieło wprost – i zainteresowani Jezusem Chrystusem ludzie stojący „poza Kościołem”.

Kasper wypracował chrystologię o tendencjach historycznych, bardziej dojrzałą i pogłębioną niż czynili to jego poprzednicy. Historia stanowi dla niego formalny aspekt chrystologii, natomiast materialnym aspektem jest posłuszeństwo Chrystusa jako podstawa dla wszystkich tajemnic i wydarzeń z życia Chrystusa.

Punktem wyjścia rozważań chrystologicznych Kaspera nie jest psychologia Jezusa, lecz to, co Pismo Święte mówi o posłuszeństwie Chrystusa. Powtarza za św. Pawłem, że całą drogą Mistrza rządził motyw posłuszeństwa[13]. Według Ewangelii Jana Jezus Chrystus żyje całkowicie wypełnieniem woli Ojca i spełnieniem swojego posłannictwa.[14] Posłuszeństwo Jezusa, Jego otwartość i służebność wobec Boga i ludzi jest konkretnym sposobem zbawienia w czasie[15].

Przedmiotem chrystologii Kaspera jest Jezus Chrystus nie tylko jako definicja Boga, ale także ostateczna definicja świata i człowieka. W Nim osiągnięta zostaje eschatologiczna pełnia czasu, dlatego też w Jezusie Chrystusie ujawnia się cały sens rzeczywistości i w Nim zostaje oświetlony[16].

Centrum chrystologii Kasper upatruje w Krzyżu i Zmartwychwstaniu. Tu bowiem dokonuje się przejście Jezusa historii do uwielbionego Chrystusa wiary[17].

Profesor dostrzega ścisły związek Chrystusa z człowiekiem – z uwagi na człowieczeństwo samego Jezusa i skierowanie jego dzieła ku człowiekowi.

Królestwo Boże kardynał rozumie jako coś, co stworzyć może tylko Bóg. Tę tajemnicę upatruje jako podstawowy motyw orędzia Jezusa i jednocześnie tajemnica Jego osoby. Dlatego orędzie w nadchodzącym królestwie Bożym jest podstawową ideą chrystologii.

Kasper podkreśla jedność, jaka panuje między historią człowieka i Tradycją rozwijającego się Kościoła. Chrystus jest wyzwolicielem ludzkiej wolności. Jest to chrystologiczna wizja historii.

Podsumowując chrystologiczną teologię Kaspera należy przyznać, że opiera się mocno na tekstach biblijnych, na wypowiedziach Ojców Kościoła i soborów powszechnych. Uwzględnia szeroki kontekst tendencji występujących we współczesnej teologii, starając się je wyjaśniać w aspekcie zagadnień chrystologicznych. Charakterystyczną cechą chrystologii Kaspera jest jej oparcie na tajemnicy krzyża i zmartwychwstania jako zbawczych wydarzeń ściśle z sobą powiązanych[18].

Walter zajął się problemami duszpasterskimi w pracach teologicznych, gdy w 1989 roku został biskupem ordynariuszem. Tutaj podejmuje wyzwania, jakie stawia postmodernizm. Doświadczenie pluralizmu oraz względnego relatywizmu, które głosi postmodernizm, powinno – zdaniem Kaspera – stać się obecnie przedmiotem intensywnej refleksji teologicznej.

Na zaznaczenie zasługuje fakt, że Kasper zajmował się także problemem wierzących rozwiedzionych, co wywołało pewny zgrzyt między nim a Stolicą Apostolską. Z troski pastoralnej o zatrzymanie w niemieckim kościele katolickim wciąż zmieniających denominacje na inne wiernych, dopuścił możliwość, aby pod pewnymi warunkami (pewność sumienia, że poprzednie małżeństwo nie było ważne sakramentalnie; przeżyte nawrócenie oraz świadomość niesprawiedliwości, do jakiej prowadziłoby porzucenie swej nowej rodziny) żyjący w ponownym związku małżeńskim mogli – po rozmowie z duszpasterzem - na mocy wolnej decyzji sumienia przystępować do sakramentu Eucharystii. Watykan podkreślił, że duszpasterska troska nie uprawnia biskupa do głoszenia poglądów niezgodnych z oficjalnym nauczaniem Kościoła. Kasper podporządkował się decyzji Kościoła[19].

W teologiczno - duszpasterskiej działalności Waltera Kaspera dochodzą do głosu dwa podstawowe założenia jego myśli. Są nimi wierność tradycji Kościoła oraz konieczność jej interpretacji w dialogu ze współczesnym światem.

Teologia Kaspera to ciągłe próby dialogu między przeszłością i teraźniejszością. Próby szukania syntezy między tymi dwoma założeniami nie zawsze kończą się powodzeniem, ale teolog i biskup Walter Kasper – przekonany o słuszności tej drogi – kroczy nią wytrwale, świadom tego, że inne rozwiązania w gruncie rzeczy prowadzą donikąd.

  • Między tradycją i nowoczesnością; G.Bubel [w] Leksykon wielkich teologów XX i XXI wieku; pod red. J. Majewskiego i J. Makowskiego; Biblioteka Więzi; Warszawa 2003; s. 147-159
  • Kard. Walter Kasper – nota biograficzna [w] Studia Oecumenica; Uniwersytet opolski redakcja wydawnictw wydziału teologicznego; Opole 2007.
  • Europa i Ekumenia; W. Kasper [w] Studia Oecumenica; Uniwersytet opolski redakcja wydawnictw wydziału teologicznego; Opole 2007.
  • Kardynał Walter Kasper kończy 75 lat [w] http://ekai.pl/.
  • Opinia w przewodzie doktorskim kard. Waltera Kaspera; Karol Karski [w] Studia Oecumenica; Uniwersytet opolski redakcja wydawnictw wydziału teologicznego; Opole 2007.
  • Jezus Chrystus Waltera Kaspera; Ł. Kamykowski [w] Znak 1986 nr 11-12; s. 172-181.
  • Kościół jako sakrament jedności; W. Kasper [w] Communio 1984 nr 5; s. 62-77.
  • Jezus Chrystus; W. Kasper; Wydawnictwo PAX; Warszawa 1983.
  • Sakrament jedności, Eucharystia i Kościół; kard. W. Kasper; Wydawnictwo Jedność; Kielce 2005
  • Encyklika ekumeniczna Ut unum sint; Jan Paweł II [w] http://www.opoka.org.pl/biblioteka.
  • Jezus Chrystus; W. Kasper; Instytut Wydawniczy PAX; Warszawa 1983
  • Chrystologia Waltera Kaspera – próba syntezy; Cz. Rychlicki [w] Ateneum Kapłańskie t. 103 (VII-VIII 1984).
  • Sakrament Chrztu Znakiem Jedności. Deklaracja Kościołów w Polsce na progu Trzeciego Tysiąclecia [w] OIKOUMENE, Kościół, Wiara, Współczesność – z życia Śląskiego Oddziału Polskiej Rady Ekumenicznej; pod red. J. Grossa; Śląski Oddział Polskiej Rad Ekumenicznej; Cieszyn 2007; s. 35.



[1] za: Sakrament jedności, Eucharystia i Kościół; kard. Walter Kasper; Wydawnictwo Jedność; Kielce 2005; s. 157.

[2] por. Kardynał Walter Kasper kończy 75 lat [w] http://ekai.pl/.

[3] za: Ekumenizm i wspólnota eucharystyczna; Walter Kasper [w] Sakrament Jedności; Wydawnictwo Jedność; Kielce 2005; s 59.

[4] za: Ekumenizm i wspólnota eucharystyczna; Walter Kasper [w] Sakrament Jedności; Wydawnictwo Jedność; Kielce 2005; s. 60.

[5] tamże, s. 64.

[6] za: Encyklika ekumeniczna Ut unum sint; Jan Paweł II; s. 28.

[7] za: Ekumenizm i wspólnota eucharystyczna; Walter Kasper [w] Sakrament Jedności; Wydawnictwo Jedność; Kielce 2005; s 65.

[8] Pozwolenie na przyjmowanie Eucharystii wiernym w kościołach innego wyznania.

[9] za: Ekumenizm i wspólnota eucharystyczna; Walter Kasper [w] Sakrament Jedności; Wydawnictwo Jedność; Kielce 2005; s. 67-68.

[10] za: Ekumenizm i wspólnota eucharystyczna; Walter Kasper [w] Sakrament Jedności; Wydawnictwo Jedność; Kielce 2005; s. 66.

[11] za: Ekumenizm i wspólnota eucharystyczna; Walter Kasper [w] Sakrament Jedności; Wydawnictwo Jedność; Kielce 2005; s. 73.

[12] za: Jezus Chrystus; Walter Kasper; Instytut Wydawniczy PAX; Warszawa 1983; s. 5.

[13] por. Flp 2,8.

[14] za: Jezus Chrystus; Walter Kasper; Instytut Wydawniczy PAX; Warszawa 1983; s. 213.

[15] tamże, s. 220.

[16] tamże, s. 190-191.

[17] tamże, s. 33

[18] por. Chrystologia Waltera Kaspera – próba syntezy; Cz. Rychlicki [w] Ateneum Kapłańskie t. 103 (VII-VIII 1984); s. 185.

[19] por. Między tradycją i nowoczesnośćią; G.Bubel [w] Leksykon wielkich teologów XX i XXI wieku; pod red. J. Majewskiego i J. Makowskiego; Biblioteka Więzi; Warszawa 2003; s. 158.



Kard. Walter Kasper "teolog naszych czasów" | 0 komentarzy
Komentarze należą do osób, które je zamieściły. Nie bierzemy odpowiedzialności za ich treść.

Szukaj

Polecamy





EWST.pl
Senior.pl
e-commerce.pl
com-media.pl
egospodarka.pl

Facebook

Patronat Kosciol.pl


Piotr Lorek, Motyw wygnania a doktryna piekła w Nowym Testamencie


Gorące tematy



  • Wielkanoc
  • In vitro
  • Tadeusz Rydzyk i Radio Maryja
  • Lustracja
  • Kreacjonizm i ewolucjonizm
  • Harry Potter
  • Pedofilia i molestowanie
  • Aborcja
  • Eutanazja
  • Homoseksualizm
  • Unieważnienie, stwierdzenie nieważności małżeństwa
  • Menu Użytkownika





    Nie masz jeszcze konta? Załóż sobie Nowy Użytkownik
    Nie pamiętasz hasła?

    Sonda

    Czy uważasz że decyzja Benedykta XVI o zdjęciu ekskomuniki z lefebrystycznych biskupów była słuszna?

    Czy uważasz że decyzja Benedykta XVI o zdjęciu ekskomuniki z lefebrystycznych biskupów była słuszna?

    •  Tak
    •  Nie
    •  Nie mam zdania
    0
    Wyniki
    | 10,682 głosów | 9 komentarzy

    Wydarzenia

    W najbliższym czasie nie ma żadnych wydarzeń