Ekumenizm, Chrześcijaństwo, Religia - Ekumeniczny Serwis Informacyjny

Ikona Chrztu Pańskiego - 6/19 stycznia

Chrzest Pański (Chrzest Chrystusa) jest świętem nieruchomym z liczby dwunastu świąt. Nosi też nazwę Teofanii (Epifanii) czyli Objawienia Pańskiego, bowiem w zdarzeniu tym przejawiło się uczestnictwo wszystkich Trzech Osób Świętej Trójcy. Od dawien dawna nazywane też było „Świętem Oświecenia” i „Świętem światła”, gdyż Objawieniu Boga towarzyszy niezwykła światłość.

Przyjmując chrzest w Jordanie Chrystus objawił tajemnicę Świętej Trójcy i pokazał, że do nowego Królestwa łaski nie wejdzie żaden nieczysty i nie ochrzczony. W chrzcie objawia się Boże Synostwo Chrystusa, gdyż zgodnie z wolą Ojca przyjął On na Siebie grzechy całej ludzkości „by wypełniła się wszelka sprawiedliwość”. Jest to więc akt pokory, uświęcenie wody i przykład do naśladowania.

Pierwsze ikony tego święta pojawiły się już w III w. i opierały się na ewangelicznej opowieści z tego wydarzenia (Mt 3, 13-17, Mk 1, 9-11, Łk 3, 21-22). Z czasem zaczęto przedstawiać je dość odmiennie, zależnie od formy chrztu przyjętej w danym okresie przez dany Kościół. W Cerkwi prawosławnej schemat ikonograficzny Chrztu Pańskiego ostatecznie ukształtował się w IX w. Niezmiennie opiera się on na opisach pozostawionych przez trzech ewangelistów. Ponadto uzupełniony jest kilkoma szczegółami zaczerpniętymi z nabożeństwa tego święta.

W centrum kompozycji Chrztu Pańskiego znajduje się Jezus Chrystus – mężczyzna w średnim wieku z długimi, spadającymi na plecy i ramiona włosami oraz krótką brodą. Stoi w wodach rzeki Jordan z pochyloną głowę na znak pokory. Jest nagi („odziany w nagość Adamową”) albo jedynie przepasany prześcieradłem. Prawą dłonią błogosławi wodę i przygotowuje do tego, aby stała się wodą chrztu, uświęca ją przez Swoje zanurzenie. Woda zmienia swe znaczenie – z będącej obrazem śmierci (potop), staje się „źródłem wody żywej” (Ap 21, 6; J 4, 14). Jest więc zarówno grobem jak i łonem. Tak oto bowiem dawne, nieodkupione jestestwo tonie, a rodzi się nowe, zjednoczone z Chrystusem. W drugiej dłoni Zbawiciel niekiedy trzyma zwinięty zwój, częściej zaś ma ją opuszczoną, nieco przysłaniając swą nagość.

U stóp Zbawiciela, w wodach Jordanu, na niektórych ikonach umieszczane są dwie małe postacie ludzkie, co stanowi ilustrację tekstów starotestametnowych, wchodzących w skład nabożeństwa: „Morze widziało to i uciekło, Jordan płynął wstecz” (Ps 114, 3). Ponadto w wodach często można dojrzeć ryby, aniołów triumfujących, uciekające demony – poruszenie żywiołu przed oczyszczającym wejściem Stwórcy.
Wody Jordanu, z dwóch stron otoczone wznoszącymi się wysoko skałami, tworzą swego rodzaj płynny grób, do którego wszedł Chrystus. Grób ma postać ciemnej jaskini (ikonograficznego obrazu piekła), obejmującej całe ciało Zbawiciela. Św. Jan Złotousty komentuje to słowami: „Zanurzenie i wynurzenie się są obrazem zstąpienia do piekieł i zmartwychwstania”. Chrzest jest więc już zapowiedzią Ukrzyżowania i Zmartwychwstania. Podobnie istotna jest analogia dostrzegająca związek ikony Chrztu Pańskiego z ikoną Narodzenia Chrystusa – „W Narodzeniu Syn Boży przychodzi na świat w sposób ukryty, a w Swoim Chrzcie ukazuje się w sposób widzialny”.

Po prawej ręce Chrystusa, na skalistym brzegu stoi Jan Chrzciciel, drugi główny bohater ikony Chrztu. Prawą rękę wyciąga on w kierunku Chrystusa w obrzędowym geście chrztu, a lewą modlitewnie ku niebu (na nielicznych ikonach trzyma w niej zwinięty zwój). Tam też kieruje swój wzrok. Tylko na nielicznych ikonach przedstawiany jest jako patrzący na Chrystusa. Jan ubrany jest w odzienie z sierści wielbłądziej i przepasany wokół bioder. Jego wygląd wskazuje na ascetyczny tryb życia: za pokarm miał szarańczę i miód leśny.

Po przeciwnej stronie rzeki, na drugim brzegu, stoją aniołowie – świadkowie tego wielkiego wydarzenia, jako duchy służebne. Odziani są w szaty o różnych kolorach. Z pokorą i uwielbieniem skłaniają swe głowy przed Zbawicielem. O wyrażanej przez nich głębokiej czci świadczą przykryte szatami dłonie.

W górnej części ikony zwykle przedstawiany jest fragment kręgu, wyobrażający otwierające się niebiosa. Wskazuje to na obecności Boga Ojca. Z kręgu wychodzi świetlisty promień Trzeciej osoby Świętej Trójcy – Świętego Ducha, spoczywający nad Chrystusem w postaci gołębicy. W późniejszych przedstawieniach tego święta z kręgu niekiedy wyłania się błogosławiąca dłoń Ojca, a poczynając od XVII w. odziany w białe szaty Pan Zastępów wśród obłoków. Zwykle jednak, zgodnie z kanonami ikonograficznymi, Boga-Ojca nie wyobraża się w formie cielesnej.
Zstąpienie Świętego Ducha pod postacią gołębicy odnosi się też do potopu i gołąbka niosącego gałązkę oliwną, znak pokoju. Tak jak unoszący się nad pierwotnymi wodami Święty Duch zrodził życie, tak też unosząc się nad wodami Jordanu powoduje powtórne narodziny nowego stworzenia. Wychodzący od gołębicy, padający bezpośrednio na głowę Chrystusa świetlisty promień, dzieli się na trzy blaski, wskazujące na udział Trzech Osób Świętej Trójcy.

Niekiedy pod ikoną umieszczane są słowa Boga Ojca: „Ten jest Syn mój umiłowany, którego sobie upodobałem”.
Sztuka zachodnia przedstawia Chrzest Pański w sposób znacznie odbiegający od ikonografii prawosławnej. Wiele wariantów mają przede wszystkim postacie Jana Chrzciciela i Jezusa Chrystusa. Niekiedy obaj przedstawiani są w wieku młodzieńczym, a czasami Chrystus jako małe dziecko, a Jan jako brodaty mężczyzna. Często Zbawiciel ukazywany jest w chrzcielnicy, a Jan jak polewa Mu głowę wodą.

Z książki: Jarosław Charkiewicz, Ikonografia świat z liczby dwunastu, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2004, ss. 96.



Trackback

Trackback URL for this entry: http://www.kosciol.pl/trackback.php/20050118230241284

No trackback comments for this entry.
Ikona Chrztu Pańskiego - 6/19 stycznia | 0 komentarzy
Komentarze należą do osób, które je zamieściły. Nie bierzemy odpowiedzialności za ich treść.

Szukaj

Menu Użytkownika





Nie masz jeszcze konta? Załóż sobie Nowy Użytkownik
Nie pamiętasz hasła?

Polecamy





EWST.pl
Senior.pl
e-commerce.pl
com-media.pl
egospodarka.pl

Facebook

Patronat Kosciol.pl


Piotr Lorek, Motyw wygnania a doktryna piekła w Nowym Testamencie


Gorące tematy



  • Wszystkich Świętych i Halloween
  • In vitro
  • Tadeusz Rydzyk i Radio Maryja
  • Lustracja
  • Kreacjonizm i ewolucjonizm
  • Harry Potter
  • Pedofilia i molestowanie
  • Aborcja
  • Eutanazja
  • Homoseksualizm
  • Unieważnienie, stwierdzenie nieważności małżeństwa
  • Sonda

    Czy stosowanie kary śmierci jest zgodne z postawą chrześcijańską?

    1/1: Czy stosowanie kary śmierci jest zgodne z postawą chrześcijańską?

    Zdecydowanie tak 83,05%
    Raczej tak 1,66%
    Raczej nie 2,91%
    Zdecydowanie nie 11,65%
    Nie wiem 0,73%

    | 4,266 głosów | 0 komentarzy

    Wydarzenia

    W najbliższym czasie nie ma żadnych wydarzeń